11 listopada to dobra okazja, by sięgnąć po lektury o tym, jak Polacy walczyli o wolność i czym ona dla nich była. Przygotowaliśmy zestawienie dziesięciu książek, od narodowej epopei po wojenne relacje. Część z nich znasz ze szkoły, ale po latach czyta się je zupełnie inaczej.
Jakie książki czytać na Święto Niepodległości?
Patriotyzm w literaturze ma wiele twarzy. Jest tu heroizm i poświęcenie, ale też codzienność pod zaborami, tęsknota za ojczyzną i pytanie, jaka powinna być wolna Polska. Poniższe tytuły pokazują te wszystkie odcienie.
„Kamienie na szaniec” Aleksander Kamiński
To opowieść o młodych harcerzach z Szarych Szeregów, którzy w czasie okupacji prowadzili akcje małego sabotażu. Alek, Rudy i Zośka to nie pomnikowi bohaterowie, tylko chłopcy z krwi i kości, z przyjaźniami, marzeniami i lękami. Dlatego książka trafia do kolejnych pokoleń i jest naturalnym punktem startowym na 11 listopada. Pokazuje, jak wysoką cenę płacili ci, którzy przed nami bronili niepodległości.
„Pan Tadeusz” Adam Mickiewicz
Narodowa epopeja powstała na emigracji i jest wyrazem tęsknoty za utraconą ojczyzną. Soplicowo, polowanie, grzybobranie i słynny polonez składają się na obraz Polski, której nie było wtedy na mapie. Adam Mickiewicz zachował ją w słowie, a to także forma patriotyzmu. W zestawieniu o niepodległości tej książki zabraknąć nie mogło.
„Syzyfowe prace” Stefan Żeromski
Powieść o rusyfikacji w zaborze rosyjskim, w której szkoła staje się polem walki o polską tożsamość. Marcin Borowicz uczy się w gimnazjum w Klerykowie, gdzie wszystko ma wyplenić polskość z młodych głów. Stefan Żeromski pokazuje patriotyzm cichy i codzienny, polegający na tym, by nie dać się zrusyfikować. Dlatego to lektura o tym, jak ważne bywa zwykłe trwanie przy własnym języku i kulturze.
„Krzyżacy” Henryk Sienkiewicz
Henryk Sienkiewicz wziął na warsztat Grunwald i średniowieczny konflikt z zakonem krzyżackim. Przygody Zbyszka z Bogdańca, tragiczna miłość do Danusi i wielka bitwa tworzą opowieść, która wciąga mimo upływu lat. Powieść powstała w czasach zaborów i miała dodawać Polakom otuchy, przypominając o dawnej sile. W tym zestawieniu jest przykładem patriotyzmu przez historię i dumę z przeszłości.
„Wesele” Stanisław Wyspiański
Dramat z 1901 roku, osadzony w realiach prawdziwego wesela w podkrakowskich Bronowicach, zadaje pytanie, które na kilkanaście lat przed 1918 rokiem było kluczowe: czy Polacy są gotowi walczyć o niepodległość? Na weselu w podkrakowskiej chacie spotykają się inteligencja i chłopi, a wśród gości pojawiają się widma z przeszłości. Stanisław Wyspiański pokazuje, że marzeń o wolności nie brakuje, ale brakuje wspólnego działania. Złoty róg, który zostaje zgubiony, i chocholi taniec na końcu to jedne z najsłynniejszych symboli polskiej literatury.
„Dziady” Adam Mickiewicz
Część III, napisana po klęsce powstania listopadowego, to dramat o więzieniu, represjach wobec młodzieży i cenie, jaką naród płaci za wolność. Wielka Improwizacja Konrada, w której bohater buntuje się przeciw Bogu w imię cierpienia ojczyzny, należy do najsłynniejszych fragmentów polskiej literatury. Adam Mickiewicz nadaje tu walce o niepodległość wymiar niemal religijny, a Polskę przedstawia jako „Chrystusa narodów”. To jeden z fundamentów polskiego myślenia o wolności i ofierze, więc w tym zestawieniu nie mogło go zabraknąć.
„Przedwiośnie” Stefan Żeromski
Tu pytanie brzmi: co dalej, gdy niepodległość już jest? Cezary Baryka wraca do odrodzonej Polski i musi zmierzyć się z jej problemami, nierównościami i marzeniem o „szklanych domach”. Stefan Żeromski pokazuje, że wolność nie kończy zadań, tylko stawia nowe. To książka dla tych, którzy chcą spojrzeć na rocznicę 1918 roku w szerszej perspektywie, nie tylko przez pryzmat radości.
„Pamiętnik z Powstania Warszawskiego” Miron Białoszewski
„Pamiętnik z Powstania Warszawskiego” to wyjątkowe spojrzenie na powstanie, bo oczami cywila, a nie żołnierza. Miron Białoszewski opisuje 63 dni z perspektywy mieszkańca stolicy, który chowa się po piwnicach, szuka wody i jedzenia i próbuje przetrwać. Nie ma tu patosu, jest za to prawda o codzienności wojny. Ta książka przypomina, że niepodległość to także los zwykłych ludzi, którzy za nią płacili.
„Dywizjon 303” Arkady Fiedler
Reportaż o polskich pilotach, którzy w 1940 roku walczyli w Bitwie o Anglię, pokazuje Polaków jako ludzi, którzy walczyli o wolność także poza granicami kraju. Arkady Fiedler opisuje odwagę, kunszt lotniczy i charakter tej słynnej jednostki. Książka powstała tuż po tych wydarzeniach, więc czuć w niej świeżość i emocje. W zestawieniu tym jawi się jako przykład patriotyzmu, który nie zna granic. Jedna z najbardziej uwielbianych lektur szkolnych.
„Gloria victis” Eliza Orzeszkowa
Nowela o powstaniu styczniowym, w której autorka oddaje hołd jego uczestnikom, także tym, o których historia często zapomina. Eliza Orzeszkowa pisze o ludziach, którzy ruszyli do lasu, wiedząc, że mogą nie wrócić. To książka o ofierze i pamięci, a tytuł oznacza chwałę zwyciężonym. Zamyka zestawienie jako przypomnienie, że klęska w walce nie oznacza klęski idei.
Jeśli chcesz nas wesprzeć, postaw nam KAWĘ! Zastrzyk energii gwarantowany!
Więcej ciekawostek o literaturze znajdziesz na naszym Facebooku, X-ie (dawniej Twitterze) i Instagramie!
Spodobał Ci się ten artykuł? Udostępnij go znajomym!